Interpelacja nr 3233
Interpelacja nr 3233
do ministra spraw wewnętrznych i administracji
w sprawie rozszerzenia kompetencji straży miejskiej
Szanowny Panie Premierze! Samorządy gminne mają możliwość powoływania umundurowanych formacji, które w obrębie poszczególnych wspólnot stoją na straży spokoju i porządku publicznego, dbając m.in. o porządek w ruchu drogowym, chroniąc obiekty komunalne i urządzenia użyteczności publicznej.
Jednak według komendanta straży miejskiej w Krakowie na przestrzeni 17 lat nie nastąpiły znaczące zmiany regulacji normatywnych, wyznaczających status funkcjonariuszy straży oraz zakres i możliwości podejmowanych przez nich działań, które dostosowałyby warunki działania strażników gminnych do istniejących potrzeb.
Np. krakowska straż miejska wskazuje, że wysoki poziom wyszkolenia funkcjonariuszy miejskich pozostaje w dużej dysproporcji w stosunku do posiadanych przez nich uprawnień, np. ograniczonej możliwości korzystania z broni palnej czy rygorystycznych wymogów związanych z używaniem paralizatorów. Należy dodać, że specyfiką pracy strażników jest pełnienie służby patrolowej, a ograniczone możliwości reagowania, narzucone przez ustawodawcę, mogą powodować narażenie funkcjonariuszy na niebezpieczeństwo. Natomiast uciążliwość i niebezpieczeństwo będące cechą charakterystyczną pracy strażników miejskich nie są rekompensowane w sferze zabezpieczeń socjalnych, które umożliwiłyby przechodzenie strażników na wcześniejsze emerytury, a także nabywanie prawa do rent inwalidzkich. Według komendanta straży miejskiej w Krakowie skutkiem powyższego jest stały odpływ wysoko wykwalifikowanej kadry do innych służb mundurowych, a rozwiązaniem mógłby być taki kierunek zmian, który wyeliminowałby wrażenie bezradności formacji straży w obliczu niewystarczających kompetencji.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na pytania:
1. Czy planowane jest zwiększenie uprawnień funkcjonariuszy straży miejskich i czy jest ono możliwe?
2. Czy możliwe jest wprowadzenie odpowiednich zabezpieczeń socjalnych dla funkcjonariuszy straży miejskich, które umożliwiłyby im przechodzenie na wcześniejszą emeryturę oraz nabywanie prawa do renty inwalidzkiej?
3. Czy MSWiA planuje działanie w kierunku zmian w ustawodawstwie dotyczących zasad funkcjonowania straży miejskiej?
Z poważaniem
Posłowie Paweł Kowal
i Jan Ołdakowski
Warszawa, dnia 8 maja 2008 r.
Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia ministra -
na interpelację nr 3233
w sprawie rozszerzenia kompetencji straży miejskiej
Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 20 maja 2008 r. (sygn. SPS-023-3233/08) przekazującego interpelację posłów na Sejm RP pana Pawła Kowala i pana Jana Ołdakowskiego z dnia 8 maja 2008 r. w sprawie rozszerzenia kompetencji straży miejskiej uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Biorąc pod uwagę fakt, iż praktyka stosowania dotychczas obowiązujących przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. Nr 123, poz. 779, z późn. zm.) wskazuje na potrzebę dostosowania rozwiązań ustawowych do aktualnych potrzeb i rozwoju straży gminnych (miejskich), Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotowało we współpracy z Zespołem ds. Współpracy ze Strażami Gminnymi (Miejskimi) projekt ustawy o zmianie ustawy o strażach gminnych i ustawy o Policji. Zespół ten składa się z przedstawicieli Departamentu Bezpieczeństwa Publicznego MSWiA, Departamentu Prawnego MSWiA, Departamentu Administracji Publicznej MSWiA, Komendanta Głównego Policji, Krajowej Rady Komendantów Straży Miejskich i Gminnych oraz Związku Miast Polskich.
Powyższy projekt przewiduje zmiany zarówno w zakresie tzw. pragmatyki służbowej, dostosowując rozwiązania legislacyjne do charakteru pracy strażników gminnych (miejskich), poszerza katalog uprawnień straży, a także zmienia w pewnym zakresie sposób organizacji pracy strażników.
Za najważniejsze zmiany w zakresie tzw. pragmatyki służbowej należy uznać:
1) wprowadzenie zasady, że przepisy ustawy o strażach gminnych będą regulowały przeprowadzanie badań psychologicznych, a do badań lekarskich będą miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.);
2) określenie i uzupełnienie stanowisk w straży - należy dodać, iż obowiązujące przepisy nie określają wprost tych stanowisk. Wynikają one w sposób pośredni z aktów wykonawczych przy oznaczeniu dystynkcji oraz przy ustaleniu stawek wynagrodzenia. Ustawowe określenie stanowisk straży (oprócz wypełnienia luki w obowiązujących przepisach) jest związane również z możliwością przeniesienia na wyższe stanowisko służbowe. Ponadto, z uwagi na rozbudowaną strukturę największych straży, propozycja rozszerza obecnie funkcjonujący katalog z 12 do 16 stanowisk. Natomiast zgodnie z zaleceniem Komisji Prawniczej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wprowadza się delegację ustawową do określenia w drodze rozporządzenia wymagań kwalifikacyjnych i zasad wynagradzania na poszczególnych stanowiskach w straży;
3) określenie czasu pracy strażników zgodnie z wymogami dyrektywy 2003/88/WE z dnia 4 listopada 2003 r. w sprawie niektórych aspektów organizacji czasu pracy;
4) określenie przypadków rozwiązania ze strażnikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia;
5) wprowadzenie instytucji zawieszenia strażnika w wykonywaniu obowiązków pracowniczych w razie wszczęcia postępowania karnego w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;
6) dopuszczenie do wykonywania zadań strażników dopiero po ukończeniu z wynikiem pozytywnym szkolenia podstawowego;
7) wprowadzenie możliwości zawarcia ze strażnikiem drugiej umowy na czas określony;
8) wskazanie, że strażnikiem może być osoba, która nie była prawomocnie skazana za przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe popełnione umyślnie.
Dążąc do usprawnienia realizowanych przez straże gminne (miejskie) zadań, w projekcie ustawy proponuje się również przyznanie strażnikom prawa do:
1) stosowania środków oddziaływania wychowawczego;
2) ujęcia i doprowadzenia do najbliższej jednostki Policji nieletniego, co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełnił czyn karalny, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia się nieletniego lub zatarcia śladów tego czynu, albo gdy nie można ustalić jego tożsamości;
3) dokonywania kontroli osobistej, przeglądania podręcznych przedmiotów i bagaży osoby w związku z doprowadzaniem osób nietrzeźwych do izby wytrzeźwień lub miejsca ich zamieszkania, a także przy ujęciu osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia, oraz przy ujęciu nieletniego, co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełnił czyn karalny, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia się nieletniego lub zatarcia śladów tego czynu, albo gdy nie można ustalić jego tożsamości;
4) stosowania dwóch nowych rodzajów środków przymusu bezpośredniego - paralizatora elektrycznego, na który nie jest wymagane pozwolenie na broń, oraz konia służbowego.
Do najważniejszych zmian w zakresie organizacji pracy strażników należy zaliczyć:
1) powierzenie sprawowania nadzoru nad strażami gminnymi wojewodzie przy pomocy komendanta wojewódzkiego (stołecznego) Policji (w miejsce komendanta głównego Policji) oraz ustawowe określenie zakresu tego nadzoru;
2) uregulowanie kwestii porozumień o utworzeniu wspólnej straży;
3) określenie, iż rozwiązanie straży będzie mogło nastąpić po zasięgnięciu opinii właściwego terytorialnie komendanta wojewódzkiego (stołecznego) Policji;
4) określenie, iż w przypadku umiejscowienia straży gminnej (miejskiej) w strukturze urzędu gminy szczegółową strukturę organizacyjną straży będzie określał regulamin straży nadawany przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta);
5) uchylenie przepisu stanowiącego o tym, że komendant straży wykonuje swoje zadania przy pomocy komendy straży. Należy zaznaczyć, iż w strukturach straży nie wyodrębniła się samodzielna jednostka, której można byłoby przypisać cechy komendy straży.
Powyższy projekt nie przewiduje jednakże przyznania strażnikom prawa do wcześniejszej emerytury. Należy bowiem zauważyć, że strażnicy gminni (miejscy) są pracownikami w rozumieniu prawa pracy. Straż gminna (miejska) zaś jest samorządową umundurowaną formacją o charakterze fakultatywnym (jednostka samorządu terytorialnego nie ma obowiązku jej utworzenia), powołaną w ściśle określonym celu, jakim jest ochrona porządku publicznego na terenie jednostki samorządu terytorialnego, która ją utworzyła. Ponadto ustawodawca wskazuje w art. 5 ustawy o strażach gminnych, że koszty funkcjonowania straży pokrywane są z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, która utworzyła daną formację. Natomiast w przypadku funkcjonariuszy Policji ich świadczenia wypłacane są z budżetu państwa, a ponadto łączy ich z państwem stosunek służby.
Analizując przedmiotową kwestię, należy przede wszystkim porównać pracę strażników gminnych (miejskich) do służby funkcjonariuszy Policji. W przeciwieństwie do straży gminnej (miejskiej) realizującej zadania na terenie gminy, która utworzyła daną formację, i spełniającej rolę służebną wobec społeczności lokalnej ustawodawca nie ograniczył zakresu działania funkcjonariuszy Policji do ściśle określonego terytorium, wskazując, że jest to umundurowana formacja służąca społeczeństwu. Strażnicy gminni (miejscy) mają również znacznie ograniczony - w stosunku do funkcjonariuszy Policji - zakres kompetencji. Warto chociażby wskazać na zadania Policji w zakresie rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń oraz wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych, dochodzeniowo-śledczych i administracyjno-porządkowych. Zadania straży sprowadzają się przede wszystkim do czynności o charakterze administracyjno-porządkowym i mieszczą się w sferze porządku publicznego. W przypadku zaś Policji - również w sferze bezpieczeństwa publicznego. Dodać należy, że istotnym składnikiem służby policjantów jest pełna dyspozycyjność oraz wykonywanie służby w nielimitowanym czasie pracy i trudnych warunkach, związanych niejednokrotnie z narażeniem życia. Ponadto różnice dotyczące formacji występują w zakresie kryteriów doboru oraz szkolenia, którego zakres przedmiotowy jest znacznie ograniczony w przypadku straży.
Na uwagę zasługuje również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r. (K 1/04, OTK-A 2004/9/93), w którym trybunał stwierdził, iż służby mundurowe (i umundurowane) nie tworzą bezwzględnie jednolitej kategorii zawodowej, gdyż każda z tych grup ma własną specyfikę, która może uzasadniać ich swoiste różnicowanie.
Natomiast w wyroku z dnia 23 września 1997 r. (K 25/96, OTK 1997/3-4/36) Trybunał Konstytucyjny wśród szczególnych warunków uzasadniających korzystniejsze zasady nabywania przez funkcjonariuszy służb mundurowych uprawnień emerytalno-rentowych oraz ustalania ich rozmiaru wymienił między innymi pełną dyspozycyjność i zależność od władzy służbowej, wykonywanie zadań w nielimitowanym czasie pracy i trudnych warunkach, związanych nierzadko z bezpośrednim narażeniem życia i zdrowia (np. w czasie udziału w obronie kraju lub ochronie bezpieczeństwa obywateli), wysoką sprawność fizyczną i psychiczną wymaganą w całym okresie pełnienia służby, niewielkie możliwości wykonywania dodatkowej pracy i posiadania innych źródeł utrzymania, ograniczone prawo udziału w życiu politycznym i zrzeszania się. Z samej tylko przynależności do służby mundurowej czy też formacji umundurowanej nie można wysnuwać wniosku, że status prawny poszczególnych profesji do niej zaliczanych powinien być kształtowany przez ustawodawcę w sposób identyczny.
Nie deprecjonując charakteru pracy strażników gminnych (miejskich) jako cechującej się ryzykiem, odpowiedzialnością czy też sprawnością fizyczną i psychiczną, należy jednak pamiętać, że jest to fakultatywna formacja samorządowa. Katalog przyznanych strażnikom gminnym (miejskim) uprawnień i obowiązków, jak również terytorium ich realizacji istotnie różnią się od uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy Policji. Należy również stwierdzić, że przyznane przez ustawodawcę wcześniejsze przywileje emerytalno-rentowe odnoszą się przede wszystkim do służb mundurowych o ogólnokrajowym zasięgu działania.
Z wyrazami szacunku
Podsekretarz stanu
Adam Rapacki
Warszawa, dnia 26 maja 2008 r.
Poprzednia strona:
Interpelacja nr 1876
Następna: Interpelacja nr 3393
